Час прынёс, так бы мовіць, стабілізацыю на пашкоджаныя радыяцыяй чарнобыльскія землі. Сваёй парэджанай грамадой людзі агледзеліся, ачомаліся, зразумелі, што тое паветра, начыненае нябачным чарнобыльскім пылам, схлынула, аднавілася ранейшае, хоць у глебе – хочаш не хочаш яе прызнаваць – зашмат выбуховай чарнобыльскай нечысці. Узбадзёрвае, аднак, навуковы сродак ці метад апрацоўкі зямлі: калі ўносіш у глебу падвоеную дозу калійных угнаенняў – радыеактыўны цэзій практычна не паступае з сокамі зямлі ў расліну. І гэта цяпер як апраўданне таму, што засяваюцца раней спісаныя з сельскагаспадарчага балансу землі.

Другі сродак, як абысці небяспеку ў выглядзе плоймы-цьмы радыенуклідаў, што варожым табарам сталявалася ў глебе, і мець ад зямлі карысць, – гэта падбор тэхнічных культур, напрыклад, рапса, цукровых буракоў, іх пашыраная вытворчасць і перапрацоўка на дызельнае паліва, у адным выпадку, а ў другім – на тэхнічны спірт, які будзе выкарыстоўвацца таксама на запраўку рухавікоў.

Да 90-х угодкаў Беларускай Народнай Рэспублікі

Пасьля абвешчаньня ў 1918 г. незалежнасьці Беларусі Рада БНР зьвярнулася да сусьветнае супольнасьці з просьбаю прызнаць Бела­рускую рэспубліку. Упаўнаважаныя ўраду БНР намагаліся наладзіць з далёкімі й бліжэйшымі суседзямі Беларусі ўзаемавыгадныя палітычныя, эканамічныя, культурныя і ваенныя сувязі, так патрэбныя для станаў­леньня беларускае дзяржаўнасьці.

Адну з ключавых роляў у зьнешнепалітычнай дзейнасьці БНР ады­грала Надзвычайная місія рэспублікі ў Бэрліне, якая на працягу амаль сямі гадоў (1919-1925) у цяжкіх і складаных умовах годна прэзэнтавала Беларусь у Нямеччыне і доўгі час зьяўлялася адным з галоўных цэнтраў БНР па каардынацыі дзейнасьці беларускіх дыпляматычных прадстаў­ніцтваў за мяжою. Акрамя сваёй афіцыйнай назвы – Надзвычайная дыпляматычная місія Беларускае Народнае Рэспублікі ў Нямеччыне, у афіцыйных дакумэнтах прадстаўніцтвам выкарыстоўваліся й іншыя назвы: Надзвычайная місія БНР у Бэрліне, Дыплёматычная місія БНР, Генэральная дыплёматычная місія БНР ды інш.'

Прапануем увазе онлайн-відэа на сайце Belarus-live. Заўважную частку тут складаюць матэрыялы перададзеныя ўдзельнікамі нашага праекта. Сярод іх у цыкле "Спрадвечнае" абрады:

• Масленка
• Вялікдзень. Валачобніцтва
• Зажынкі
• Гуканьне вясны
• Жаніцьба коміна
• Юр'я (у гонар бога-ахоўніка хатніх жывёлаў)
• Каляды
• Прымерваньне кашуль
• Мікола зімовы ...

Валерий КОСТКА, крестьянин-пчеловод из деревни Высокое •

Эти слова из стихотворения О.Мандельштама, написанные в 1933 году, я вынес в заглавие статьи потому, что они отражают мое внутренне восприятие того, что сегодня происходит в Беларуси.

Я задаю себе вопросы и не могу на них ответить. Мы - суверенная, независимая страна или нет? В Конституции написано однозначно - да. 27 декабря в программе «25 час» кремлевский «соловей» И.Бунин сообщает нам «радостную» новость - в 2008 году В.Путин возглавит союзное государство России и Беларуси. А.Венедиктов в интервью «Эхо Москвы» заявил - цитирую: «Будет реальное включение Беларуси и подтягивание Беларуси к России». Дальше - больше: «Будет единый президент, и президентом России-Беларуси будет российский президент - нынешний Путин». Во дела! Я сразу и не понял. Может быть, перепахал на сельском хозяйстве? А может быть, И.Бунин и А.Венедиктов в юмористы-сатирики к Е.Петросяну записались? Но даже и в «Кривом зеркале» их шутки не смешны.

Памяць народа – перадумова для далейшага яго развіцця ў грамадзянскай супольнасці і выканання ім ролі крыніцы ўлады і крыніцы дзяржаўнасці.

Інстытут Нацыянальнай Памяці (ІНП) ёсць грамадзянская ініцыятыва па выяўленні і раскрыцці найвыдатнейшых старонак беларускай гісторыі і пераследу злачынстваў супраць свайго народа, калі б яны ні былі ўчыненыя.

Дзеля поспеху ў дасягненні сваіх мэтаў Аргкамітэт ІНП мае намер аб’яднаць намаганні здаровых нацыянальных сіл на адраджэнні культуры, мовы, гістарычнай спадчыны, кансалідаваць на служэнні народу і нацыі грамадскія структуры, якія ўжо створаныя, як і досвед, вопыт навукоўцаў, гісторыкаў, археолагаў, архітэктараў, юрыстаў, псіхолагаў, краязнаўцаў, мовазнаўцаў, філосафаў, прадстаўнікоў творчай інтэлігенцыі, пісьменнікаў, мастакоў, кампазітараў, грамадскіх дзеячаў, увогуле нераўнадушных да гісторыі і жыцця свайго народа грамадзян.

Шаноўныя, перад вамі спроба адкрытай і шчырай размовы пра найбольш важнае і надзённае, што даўно паўстала і востра стаіць перад нашым народам, цяпер — асабліва, — ратаваць сябе ў супольнасці, у суладдзі, берагчы і развіваць творчы дух народа і нацыі.

Я ведаю, што гэтыя словы і тое, што за імі стаіць, дойдзе далёка не да кожнага розуму, не да кожнага сэрца, таму пачну ab ovo, што значыць з яйка, як казалі некалі рымляне.

А каб лепей уявіць сабе прадмет нашай размовы, прыбегнем да параўнання. Зробім гэта, ставячы ў думках перад сабой два словы-паняцці — НАРОД і НАЦЫЯ. Яны блізкія па значэнні, больш за тое, імі часам карыстаюцца як сінонімамі. Тым не менш, калі ўявіць іх аб’ёмна, скажам, як своеасаблівыя збудаванні аднолькавай формы, і прыдаць ім далей знакавую сутнасць, якуюдля гэтакіх форм і паняццяў прадугледзела матухна-прырода, то разам з падабенствам і роднасцю паміж імі стане ўжо відавочнай і вялікая розніца.

Прынамсі, першую форму мы павінны пакінуць без усялякай адмысловай надбудовы, і гэта будзе НАРОД, у той час як нашанскае другое збудаванне ўжо вымагае даху, які хутчэй за ўсё завершыцца купалам, і тады ўсё, узятае разам, будзе адпавядаць вызначэнню НАЦЫЯ. Само сабой, гэтакая рэч ператворыцца з дома без даха, ў гожы храм, вялікі ці малы, у сталы прытулак, дзе месціцца ды вольна жыве дасціпны народ, а з ім і дух ягоны.

Адухоўленае жыццё НАРОДА матэрыялізуецца ў дыялектычным і бясконцым развіцці ягонай гісторыі, культуры, мовы, веры, еднасці, псіхічнага стану, традыцый.

Значыць, шаноўныя, замацуемся на думцы: НАРОД фізічна мае тое ж цела, масу, займае тую ж прастору на зямлі, адно ўяўляе сабой параўнальна штосьці менш дасканалае ў сваёй сукупнасці, больш прыземленае, прыгнобленае, даруйце, у той час як НАЦЫЯ — гэта ўсё-ўсёсенькі, ўзятае разам з тым, што сягае ўгору.

Нацыя мовай вышэйшых матэматычных вылічэнняў — няйначай, мае чацвёртую каардынату, а менавіта — дух, самадастатковы дух народа, апроч тых трох вымярэнняў у фізічнай прасторы, у якіх бытуе народ.

Скажам і так: Нацыя — гэта народ, які ў гістарычным калаўроце не пазбыўся сваёй духоўнай культуры і мовы.

Дзіва, праз якія нягоды прайшла, усталёўваючыся, наша ліцвінска-беларуская супольнасць! А цяпер — новая небяспека, якой ніхто і прадказаць не мог: САМАЛІКВІДАВАННЕ. Прынамсі, так гэта выглядае. І, калі яно так, то чаму гэта здарылася?

Няма нацыянальнай ідэі — буцвее і рушыцца вабны раней высокі дах, і няўтульна; самавіты народ спакваля ператвараецца ў шараговае насельніцтва, у абмежаваны статак, абыдляецца; ён, годны і разумны раней, не знаходзіць, на што душой абаперціся, а чарка і шкварка, пра якую з пераменным поспехам дбае з году ў год вертыкаль, не ўздымае высакародных пачуццяў, балазе яны, пачуцці, у душы здратаваны мінулымі дзесяцігоддзямі.