Нататкі пісьменніка Васіля Якавенкі з акцыі ў абарону беларускай мовы

Узімку, бліжэй да вясны 2009 года ў сеціве, якое у нас большасць заве Інтэрнетам, акінулася трывожнае паведамленне пра беларускую мову. Не ведаю, як на каго, а на мяне яно падзейнічала акурат бытта сухі і рваны выбух перуна з нябеснае высі - тады акурат, калі ўсё неба зацягнута шэрымі хмарамі і неба таго не відно з-за суцэльнага заімглёнага покрыва.

З інфармацыйных радкоў, якія рашпілем закранулі сэрца, мне ў свядомасць грукнула: родная для цябе і таго асяродку, скуль ты родам, беларуская мова трапіла на грань, за якою ўжо адно - скат у нірвану знябытага!

«Моўную палітыку вызначае практыка»

Тая небяспека, што казаць, прадчувалася не адным мной, а кожным адданым беларусам, шчырым, свядомым, асабліва ў апошнія дзесяцігоддзі, толькі цяпер яна, няўклюдная, непамысная, ужо была прызнана ЮНЕСКА, гэтай аўтарытэтнай міжнароднай арганізацыяй. Спецыялісты ЮНЕСКА занеслі беларускую мову ў своеасаблівую Чырвоную кнігу, а дакладней - Атлас моў, якім пагражае небяспека знікнення. Адтуль, з міжнародных культурных вышыняў была ўбачана і прызнана бяда нашай нацыянальнай культуры, нацыі ўвогуле!

Літаратурнае поле ў Беларусі ўлада зрабіла арэнай барацьбы з «мяцежным» Саюзам беларускіх пісьменнікаў, сяброў якога не пускаюць у дзяржаўныя выдавецтвы, на тэлебачанне і радыё, пазбаўляюць сустрэч з чытачамі. А з другога боку, створаны цяплічныя ўмовы амбіцыйным, але паслужлівым шчаўкунам. Таму ўспамінаецца пытанне неўміручага Янкі Купалы: «Чаго вам хочацца, панове?»

Чыноўнікі наступаюць на «старыя граблі». Зноў «блюстители дум» хочуць задушыць «властителей дум». Улада прысабечыла маёмасць незалежных пісьменнікаў — Дом літаратара, будынак паліклінікі. Знішчыла самастойныя рэдакцыі літаратурна-мастацкіх часопісаў, газеты «Літаратура і мастацтва». Загнала ў ліквідацыю, з якой самі чыноўнікі не могуць выйсці, Літаратурны фонд. Выставіла на продаж Дом творчасці «Іслач». Стварыла ў 2006 годзе альтэрнатыўны Саюз пісьменнікаў Беларусі. Забяспечыла «літначальнікаў» кабінетамі, зарплатамі, выпускам кніг. Здаецца, што яшчэ трэба. Пара супакоіцца.

Але вертыкальшчыкам і іхнім пратэжэ няма ўгамону…

Пасля стварэння ў 2006 годзе ГА “Саюз пісьменнікаў Беларусі” (СПБ) з боку ягонага кіраўніцтва праз міністэрствы адукацыі, інфармацыі, юстыцыі, культуры Рэспублікі Беларусь і падпарадкаваныя ім установы мэтанакіравана прадпрымаліся меры па звужэнні сферы грамадскай дзейнасці і па ліквідацыі найстарэйшай творчай арганізацыі Беларусі – Саюза беларускіх пісьменнікаў (СБП). Творчае аб’яднанне пазбавілі ранейшай фінансавай дзяржаўнай падтрымкі і вымусілі пакінуць Дом літаратара. Былі перапісаныя школьныя і ўніверсітэцкія праграмы па беларускай літаратуры, з якіх выкраслілі імёны і творы членаў СБП – народных паэтаў, лаўрэатаў Дзяржаўных прэмій, майстраў нацыянальнага мастацкага слова. Новастворанаму саюзу былі перададзеныя літаратурныя выданні “Полымя”, “Нёман”, “Маладосць”, штотыднёвік “Лім”, заснавальнікам якіх дзесяцігоддзі быў СБП. Распараджэннем міністэрства адукацыі былі забароненыя літаратурныя выступленні членаў СБП у школах, ВНУ і бібліятэках, якое не адменена і да гэтага часу. Літаратараў, якія працуюць у дзяржаўных установах, пачалі пад пагрозай звальнення прымушаць пісаць заявы аб выхадзе з СБП, заснаванага Купалам і Коласам, ды ўваходзіць у новаствораны саюз.

«СНплюс» продолжает разговор с известным белорусским писателем и общественным деятелем Василием Яковенко

Два года назад на страницах нашей газеты было опубликовано интервью с известным белорусским писателем и общественным деятелем Василем Яковенко. Основной темой беседы тогда был новый исторический роман-трилогия «Пакутны век». Его книгу приняли и полюбили читатели. Сегодня мы продолжим разговор о творчестве писателя.

— Василь Тимофеевич, издав свою эпопею, вы продолжали работать над ней, и месяц назад появилось новое, дополненное и расширенное издание «Пакутнага веку». Что вас не устраивало в первом издании, чем дополнена книга?

— Грех хулить законченное произведение, и то, что вышло у меня в виде романа «Надлом» (2003) и этой самой трилогии «Пакутны век» (2006). Никогда не забуду, каким прочувствованным голосом, именно голосом, потому что слова были обычные, говорил со мной Василь Быков. Он поздравил меня с романом «Надлом». Познакомился с этой вещью то ли в Германии, то ли в Праге. Видел в моем романе большую удачу.

Аляксей Рагуля, літаратуразнаўца, прафесар культуралогіі

З надыходам Новага часу ў сферы духоўнай жыццядзейнасці вызначыліся дзве процілеглыя тэндэнцыі, абумоўленыя пашырэннем культурнай прасторы. Здзейсненае М.Капернікам адкрыццё геліяцэнтрычнай сістэмы абудзіла ў чалавеку патрэбу самасцвярджэння ў сусвеце. Еўрапейскі Рэнесанс стаў пачаткам усведамлення асобай свайго стваральнага патэнцыялу - якасцяў крэатора, якія раней цалкам перадаваліся вышэйшым сілам. Усведамленне свайго становішча ў сусвеце было адначасова пачаткам новага этапу пазнання чалавекам самога сябе ў якасці энтузіяста. Перакананы прыхільнік М.Каперніка, Дж.Бруна (1548-1600) сцвярджаў ідэю адзінства неба і зямлі. Прыроду ён тлумачыў як "Бога ў рэчах" - як тоесную з Богам. Любоў да бясконцасці [1, 205] складае сутнасць этычнага вучэння Дж.Бруна, выкладзенага ім у працах "Пра бясконцасць, сусвет і светы", "Пра гераічны энтузіязм". Паэтычны вобраз "крылатае сэрца" стаў увасабленнем ідэі самаруху і ўдасканалення чалавецтва - якраз у адпаведнасці з "прыродай рэчаў". 

У адна тысяча дзевяцьсот саракавым годзе ў сялянскай беларускай сям'і нарадзіўся хлопча. Амаль нічым не прыкметны. Акурат той, які ў Змітраўцы-2, во-во, што пад Клічавам. Звычайнае немаўля. Але ж і актыўнае, і як пачало смактаць у матулі Тэклі з грудзей, не заўсёды поўных, то разам з малаком увабрала і настрой маладзіцы - трывогу за парадак у самай шчаслівай краіне, трывогу за бацьку-вайскоўца, бо той як рушыў у паход на вызваленне Заходняй Беларусі дык дапяў, няўрокам кажучы, ажно да лініі Манергейма ў Фінляндыі, а вярнуўся адтуль - собіла акурат з немчурой будучы ў партызанах патузацца, тое ж - і на плацдармах Другой сусветнай... Змітраўка дачакалася яго, але, да жалю, толькі інвалідам.

Далей, чуеце, з бацькі атрымаўся вясковы нізавы кіраўнік, які працаваў на розных (тады незаменных) пасадах. Важней тут, у нашым аповядзе, праўда, што ён быў бацькам шматдзетнай сям'і. Лусты хлеба не ставала, а трывог у ваеннай паласе часу хапала з лішкам. Дык жа і ўсмоктвала наша лабасценькае хлапчанё, якое сталі зваць Лёнікам, ўсё-усё, чым яго атульвала жыццё: і матчыну пяшчоту, і непакой, і радасць перамогі, і пасляваенны клопат, шырока разліты ў народзе, пра знябыты вынік працы на ферме, на полі... Асабліва ў бясхлебіцу. Над усім жа, як зазвычай у пачэснага люду, узвышаўся клопат пра сям'ю, пра свой род і нават нешта большае, што перадавалася ўжо не аднымі вуснамі.

Індаеўрапейцы

Жыццё пячэ, як перац.
Кусае,як змяя.
Я - індаеўрапеец.
Стань такім, як я.

Расою даль іскрыцца.
Раса блішчыць, як сталь.
На грозных калясніцах
Імчым-імчым удаль.

Грамчэй спяваюць трубы.
Згараюць дзень і век.
І шэпчуць нашы губы
Пра Край Блакітных Рэк.

Там з белых хмар палацы.
У птушках лес і луг.
Сабе там знойдуць працу
Гарачы серп і плуг.

Спампаваць кнігу ў фармаце PDF. (3,67 МБ)

ISBN 978-985-6010-27-2

Кніга пісьменніка Васіля Якавенкі - гэта па-грамадзянску шчыры, і патрыятычна-ўзвышаны водгук на падзеі свайго часу. Зборнік складаецца з двух раздзелаў. У першым, асноўным, раздзеле - апавяданні, нарысы, інтэрв'ю, публіцыстычныя артыкулы з канца 80-х гадоў мінулага стагоддзя да апошняга часу. Некаторыя з іх былі напісаны ў разліку на рускамоўную прэсу і ўключаны ў зборнік на рускай мове.

У другім раздзеле - хроніка пераломнага або перабудовачна-адраджэнцкага часу, які яшчэ не закончыўся; пададзена яна ў выглядзе палымяных лістоў, зваротаў, пратаколаў БНФ, публіцыстычна-мастацкіх твораў, напісаных як аўтарам, так і да аўтара.

11 снежня 2009 года ў Палацы мастацтва пры падтрымцы кампаніі "Будзьма" адбылася прэзентацыя другога выдання трылогіі "Пакутны век" пісьменніка, грамадскага дзеяча Васіля Якавенкі.

На прэзентацыі быў паказаны відыэаролік з выступленнем Барыса Уладзіміравіча Кіта, слыннага беларуса, якому на пачатку красавіка 2010 года споўніцца 100 гадоў. Відыеазапіс падрыхтавалі за дзень да падзеі браты Уладзімір і Мікалай Азёмы.